Sözlük

A Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

B Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

C Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

Çekirdek (Kuyruklu Yıldız): (bkz. Nüve (Kuyruklu Yıldız))

D Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

E Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

Fermi Paradoksu: Uzayda yaşamın ve dünya dışı uygarlıkların var olma olasılığının çok yüksek olduğuna ilişkin tahminlerin varlığı ile bunu doğrulayacak herhangi bir kanıtın yokluğu arasındaki çelişkiyi ifade eder. Detaylı bilgiler için buraya tıklayın.

Fermi-Hart Paradoksu: (bkz. Fermi Paradoksu)

Flare: (bkz.Güneş Patlaması)

Fon Işıması: (bkz. Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması)

Fon Radyasyonu: (bkz. Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması)

G Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

H Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

Iraklık Açısı: (bkz.Paralaks)

ISS (International Space Station): bkz. Uluslararası Uzay İstasyonu

Işık Hızı: Işığın yayılma hızıdır. Saniyede yaklaşık 300.000 km.dir.

Işık Yılı: Işık hızında (saniyede 300.000 km.) alınacak 1 yıllık mesafeye denir. Yaklaşık 10 trilyon kilometreye tekabül eder.

Işık Saati: Işığın bir saatte aldığı mesafedir. 1 milyar kilometreden fazladır.

Itokawa: Japonların Hayabusa uzay aracı ile aldıkları numuneleri dünyaya getirmeyi başardıkları asteroid.

İlk dördün: Ayın yeni ay evresinden bir hafta sonra yarım daire biçiminde göründüğü evre.

İo: Jüpiterin uydularından biridir. Yörünge olarak Jüpiter'in en yakın uydusudur. Üzerinde çok sayıda aktif yanardağlar bulunan İo, Güneş Sistemi'ndeki en hareketli gök cisimlerinden biridir.

İyon Kuyruk: Kuyrukluyıldızın, yüzlerce milyon km'ye varan uzunlukta, güneş rüzgarıyla reaksiyon sonucu iyonize olmuş gazlardan oluşan plazma kuyruğu.

JAXA: (Japan Aerospace Exploration Agency - Japon Uzay Ajansı) Japonya'nın uzay araştırmalarını yürüten ve 2003'te farklı isimlerdeki 3 kuruluşun birleştirilmesiyle oluşan kurumu.

Jüpiter: Güneş Sistemi'nde yer alan en büyük gezegendir. Güneşe uzaklık bakımından beşinci gezegen olan Jüpiter büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşmakta ve gaz devleri sınıfına girmektedir. Jüpiterin güneşten ortalama uzaklığı 778 milyon kilometredir. Bilinen 63 doğal uydusu vardır. İo, Europa, Ganymede, Callisto bu uyduların en büyüklerindendir. Jüpiter dünyanın yaklaşık 1.000 katı bir büyüklüğe sahiptir.

John Glenn: ABD'nin uzaya gönderdiği ve 20 Şubat 1962'de dünya yörüngesine girebilen ilk insanlı uzay aracı olan Mercury-4'teki astronot.

Juno: NASA'nın Jüpiter'i araştırmak için 2011'de gönderdiği uzay aracı. 2016 yılında Jüpiter'e varması bekleniyor.

K Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

Layka: Uzaya çıkan ve orada ölen ilk canlı özelliğini olma özelliğini taşıyan köpek. Kelime anlamı havlayan olan ve gerçek ismi Kudryavka olan köpek 03 Kasım 1957 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından dünya yörüngesine fırlatılan uzay aracıyla birlikte dünya yörüngesine çıkmış ve kesin olarak bilinmemekle birlikte birkaç saat içinde ölmüştür.

Litosfer: Yerkürenin en dış kısmında bulunan yapıdır. Ortalama kalınlığı 33 km.dir. Okyanus tabanlarında 8-12 km. ye düşen kalınlık, karalarda 35-40 km.ye arasındadır.

Lovejoy Kuyruklu Yıldızı: 27 Kasım 2011'de keşfedilen ve güneşe oldukça yakın geçmesine rağmen kütlesini kaybetmeyen kuyruklu yıldız.

Luna 1: Ayın yakınlarına ulaşan ilk uzay aracı. 02 Ocak 1959'de fırlatılan ve 4 Ocak'ta ayın yakınlarından geçen Sovyet yapımı araç, aynı zamanda güneşin yörüngesine giren ilk uzay aracıdır.

M Harfi ile başlayan maddeler için buraya tıklayın.

Nadir: Belirli bir yerde, yatay yüzeye dik olarak, bulunan yerin tam olarak aşağısını gösteren yöndür. Aşağı kavramının kendisi tam olarak belirli olmadığından, bilim adamları nadiri kesin terimlerle tanımlamışlardır. Özellikle astronomi, jeoloji ve diğer ilgili bilim dallarında (meteoroloji gibi) nadir, belirli bir yerdeki yerçekimi kuvveti yönüne işaret eden dikey yöndür. Nadirin karşıt yönü ise zenittir.

NASA: Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi. Amerika Birleşik Devletleri'nin uzay çalışmalarından sorumlu kurum.1958 yılında kurulan NASA, uzay mekiği programları, Ay'a insansız ve insanlı uçuşlar, Güneş Sistemi'nin tüm gezegenlerine insansız uçuşlar ve Güneş Sistemi dışına gönderilen uzay araçları gibi birçok programı uygulamaktadır.

Nebula: Uzayda yıldızlar arasında bulunan boşluklarda yer alan ve yıldızların yaydığı ışıkla görünür hale gelen yoğun gaz ve toz bulutlarına verilen isimdir.

Neil Armstrong: Aya ayak basan ilk insan. ABD'li bir astronot olan Armstrong 20 Temmuz 1969 tarihinde Apollo 11 uzay aracı ile aya yapılan yolculuk sırasında araçtan ilk çıkan ve aya ayak basan ilk insan olarak tarihe geçmiştir.

Neptün: Güneş Sistemi'nde yer alan ve güneşe uzaklık bakımından sekizinci ve son gezegendir. Güneşe ortalama uzaklığı 4 milyar 500 milyon kilometredir. Kütlesi dünyanın yaklaşık 17 katıdır. Uranüs'e benzeyen fiziksel yapısıyla buz devleri sınıfına girmektedir.

Neptün Ötesi Cisim: Güneş Sistemi'nde bulunup ortalama yörüngesi Neptün'ün ortalama yörüngesinden daha fazla olan tüm gök cisimlerine verilen addır.

Nibiru: (bkz. Marduk)

Nix: Plüton'un doğal uydularından biridir. Haziran 2005'te Hubble Uzay Teleskobu tarafından keşfedilmiştir.

Nüve (Kuyruklu Yıldız): Kuyruklu yıldızın diğer bölümlerine nispetle daha kararlı ve katı, buz ve diğer donmuş gazlarla az miktarda kozmik toz ve diğer katı cisimlerden oluşan bölümü.

Opportunity: Mars'a NASA tarafından gönderilmiş ve 2004'ten beri görevine devam eden robot.

Paralaks: Yıldızların yerküreye olan uzaklıklarını hesaplamak için kullanılan bir yöntemdir. Baktığımız noktadan çıkan bir doğruyla dünyanın merkezinden çıkan diğer bir doğrunun bir gök cisminin merkezinde birleşerek oluşturdukları açık olarak tanımlanabilir.

Parsek: Astronomide kullanılan bir ölçü birimidir. Paralaksı 1 olan bir gök cisminin uzaklığını ifade eder. Yaklaşık 3,26 ışık yılına eşdeğer bir uzaklığı ifade eder.

Perihel: (bkz. Günberi)

Phobos: Mars gezegeninin uydusu. Mars yüzeyinden yaklaşık 6 bin yükseklikteki yörüngesiyle Güneş Sistemi içinde gezegenine en yakın uydudur.

Planetaryum: Çeşitli gök cisimlerini ve onların uzay boşluğundaki hareketlerini bir seyirci topluluğuna izletebilmek için özel olarak tasarlanmış bir salon.

Plazma: Atomları kısmen veya tamamen iyonlaşmış, yüksek basınçla sıkıştırılmış gaz.

Plüton: Güneş Sistemi'de yer alan cüce gezegen. Önceleri gezegen olarak sınıflandırılsa da gezegen tanımının netleştirilmesiyle cüce gezegen olarak kabul edilmektedir. Güneşe ortalama uzaklığı 6 milyar kilometredir.

Pulsar (Atarca): Hızla dönen, kalp atışı gibi ritmik şekilde uzaya radyo dalgaları gönderen, güçlü manyetik alana sahip nötron yıldızlarıdır.

Quadrantids: Orta şiddette bir meteor yağmuru. Genellikle Ocak ayının ilk günlerinde görülür ve 4-5 gün kadar sürebilir.

RASAT: Türk yapımı ilk gözlem ve araştırma uydusu.

Rasathane: (bkz. Gözlemevi)

Roscosmos: (Rusya Federal Uzay Ajansı) Rusya'nın uzay programlarını uygulayan kuruluşu. Sovyetler Birliği zamanında uzay alanında birçok ilke imza atan kuruluş bugünlerde eski başarılarından oldukça uzakta.

Sağ Açıklık: Bir yıldızdan geçen öğlenin ilkbahar noktasından geçen öğlene göre açısal uzaklığı olarak tanımlanmakta olup, artı yönde ölçülür. Ekvatora bağlı koordinat sistemine ilişkin iki terimden biridir (diğer terim dik açıklıktır). Bir başka deyişle, gökkürenin boylamı olarak ifade edilebilir. Rektesansiyon ve baharaçısı diğer adlarıdır. Ölçüm aralığı 0-24 saattir.

Samanyolu: Güneş Sistemi'ni de barındıran gökada.Çubuklu sarmal türünde bir galaksidir. Tahminlere göre 200 ila 400 milyar arası yıldızı barındırır.

Satürn: Güneş Sistemi'nde yer alan ve güneşe uzaklık açısından altıncı gezegendir. Büyüklük açısından Jüpiter'den sonra ikinci sırada yer alır. Büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşan gaz devleri sınıfına girer. Güneşe ortalama uzaklığı 1 milyar 426 milyon kilometredir. Satürn'ün en dikkat çekici özelliği halkalarıdır. Yapılan keşifler halkalarının gezegenin etrafında yüzeyinin 6700 km ile 150 bin km uzaklığında  ve sadece 100 metre derinliğinde binlerce belki de milyonlarca çapı 1 cm ile 10 metre arasında değişen buz ve kaya parçalarından oluşmaktadır.

Scott Carpenter: ABD'nin 24 Mayıs 1962'de uzaya gönderdiği ikinci astronot.

Sedna: Neptün ötesi gök cisimlerinden biri. 14 Kasım 2003'te keşfedilen ve cüce gezegen ya da 10.gezegen olarak tanımlanması önerilen Sedna hakkında henüz bir karara varılamamıştır.

Sirius (Akyıldız): Büyük Köpek Takımyıldızı'nda yer alan bir çift yıldız. -1,47 görünür kadiriyle gökyüzündeki en parlak yıldızdır. Güneş Sistemi'n yaklaşık uzaklığı 8.47 ışık yılıdır.

Soluk Mavi Nokta: Dünyanın Voyager 1 sondası tarafından rekor uzaklıktan çekilen bir fotoğrafı. Fotoğraf için buraya tıklayınız.

Son Dördün: Ayın dünyadan sol yarısının aydınlık göründüğü evre.

Spirit: NASA tarafından Mars'a gönderilmiş robot. 2004 yılından 2010 yılına görev yapmış ve bu tarihten itibaren sinyal göndermemektedir.

Sputnik: Sovyetler Birliği tarafından insan yapımı uyduların uygulanabilirliğini göstermek ve test etmek için yapılmış bir dizi insansız uzay uçuşudur.

Taşküre: (bkz.Litosfer)

Taykonot: (bkz. Uzay İnsanı)

Teleskop: Uzaydan gelen her türlü radyasyonu alıp görüntüleyen bir gözlem cihazıdır. Teleskop sayesinde çok uzak cisimlerin görüntüsünü alabiliriz.

Titan: Satürn gezegeninin uydusudur. Satürn'ün en büyük uydusu olmasının yanı sıra doğal bir atmosferi olan tek uydudur. Yüzeyinde sıvı bulunduran dünya dışı tek gök cismidir. Yüzeyinde sıvı halde metan gazı okyanusları bulunmaktadır.

Toz Kuyruk: Kuyruklu yıldızda çekirdekten kaçan gazlarla taşınan mikroskobik toz partiküllerinden oluşan ve 10 milyon kilometreden fazla olabilen, çıplak gözle görülebilen duman.

Tunguska Olayı: 30 Haziran 1908 günü sabah saatlerinde Sibirya'nın Tunguska Irmağı yakınlarında oluşan büyük gök patlamasıdır.

Uluslararası Uzay İstasyonu: (International Space Station - ISS) Dünya yörüngesinde bulunan ve birçok ulusun katılımıyla oluşturulmuş, gelişmiş bir uzay araştırma tesisidir.

Uranüs: Güneş Sistemi'nde yer alan ve güneşe uzaklık açısından yedinci gezegendir. Güneşe olan uzaklığı yaklaşık ortalama 2 milyar 872 milyon kilometredir. Hacim olarak dünyanın yaklaşık 63 katıdır. Buz devleri sınıfına girer.

Uydu: Bir gezegenin ya da başka bir uydunun etrafında belirli bir yörüngede dönen gök cismidir.

Uzay: Evrenin dünya atmosferi dışında kalan kısmına verilen kısmıdır. Milyonlarca galaksi, trilyonlarca yıldız, sayısı bilinemeyecek kadar çok gezegen, astreoid ve benzerleri bulunmaktadır. Büyüklüğü tam olarak hesaplanamamakta ancak tahminlerde bulunulmaktadır. Uzaya giden ilk insan Yuri Gagarin'dir.

Uzay İnsanı: Uzay görevlerine katılmak üzere eğitim alan ve/veya uzaya giden insandır.

Uzay İstasyonu: Uzay boşluğunda uzay insanlarının konaklaması, çalışması, araştırmalar yapması için hazırlanan ve kullanılan platformlardır.

Uzay Yarışı: ABD ve SSCB arasında Soğuk Savaş'ın bir parçası olarak 1957 yılında Sovyetler Birliği'nin uzaya ilk uyduyu fırlatmasıyla başlayan ve 1975 yılında ortak uzay programlarının başlamasıyla sona erdiği varsayılan yarıştır.

Üst Meridyen: Meridyenin ufuk üstünde olan kısmına denir.

Valentina Tereshkova: Uzaya giden ilk kadın. 16 Haziran 1963 tarihinde Vostok 6 adlı uzay mekiği ile uzaya çıkan Rus kozmonot yaklaşık üç gün boyunca uzayda kalmıştır.

Van Allen Kuşakları: Dünyanın manyetik alanının güneşten gelen radyasyon yüklü kozmik parçacıkları engellemesi ve dairesel hareket sonrası oluşan kuvvetle nedeniyle dünyanın çevresine doğru itilen radyasyon kuşakları. 1958 yılında James Van Allen tarafından keşfedilmiştir.

Vastitas Borealis: Mars'ın kuzey kutup dairesinin etrafındaki buzul bölge. Phoenix uzay aracı Mayıs 2008'de bölgeyi incelemiştir.

Venüs: Güneş Sistemi'nde yer alan ve güneşe uzaklık açısından ikinci gezegendir. Büyüklük açısından dünya ile hemen hemen eşittir. Güneşe olan uzaklığı yaklaşık 108 milyon kilometredir. Bugüne kadar Venüs'e gönderilen uzay sondalarının büyük kısmı başarısız olsa da elde edilen verilere göre Venüs cehennem gibi bir gezegendir. Yüzeyinde 400-500 derecelik bir sıcaklık, sürekli devam eden sülfürik asit yağmurları, dünyanın yaklaşık 90 katı atmosfer basıncıyla Venüs hiçbir canlının yaşayamacağı bir gezegendir.

Vesta: Güneş Sistemi'nde yer alan devasa bir asteroid. Yaklaşık 530 km.büyüklüğündeki boyutlarıyla uzun zamandır ilgi çeken asteroidi incelemek üzere NASA tarafından Dawn (Şafak) isimli bir uzay aracı gönderilmiştir. Vesta'nın üzerinde 22 km.lik yüksekliğe ulaşan Güneş Sistemi'nin ikinci büyük dağı da bulunmaktadır.

Vostok: SSCB'nin ilk insanlı uçuşu gerçekleştirdiği uzay programının ve uzay aracının adı. Rusça'da doğu anlamına gelmektedir.

Voyager 1: 1977 yılında uzaya gönderilen uzay aracı. Halen yolculuğuna devam etmekte ve güneş sisteminin dışına çıkmak üzeredir.

Voyager 2: 1977 yılında uzaya gönderilen uzay aracı. Halen yolculuğuna devam etmektedir. Güneş Sistemi'nin sınırlarına yaklaşmıştır.

VY Canis Majoris: Evrende şu ana kadar keşfedilmiş en büyük yıldızdır. Büyük Köpek Takımyıldızı'nın bir kızıl dev yıldızın yarıçapı güneşin yarıçapının yaklaşık 2100 katıdır.

Yansıtabilirlik: (bkz. Albedo)

Yeni Ay: Ayın aydınlık olmayan yüzünün dünyaya dönük olduğu ve dünyadan ayın görünemediği evredir.

Yerberi: Dünyanın uydusu Ay'ın yörüngesinde turunu atarken Dünya'ya en yakın olduğu ve en hızlı döndüğü noktadır.

Yerkabuğu: (bkz. Litosfer)

Yeröte: Dünyanın uydusu Ay'ın yörüngesinde turunu atarken Dünya'ya en uzak olduğu ve en yavaş döndüğü noktadır.

Yıldız: Uzayda yer alan yoğun ısı ve ışık üreten gök cisimleridir. Güneş te bir yıldızdır. Milyarlarca hatta trilyonlarca yıldız olsa da bugünkü teknolojiyle hiçbirine ulaşmamız mümkün değildir. Örneğin güneşten sonraki en yakın yıldıza saatte 30 bin kilometre hızla giden uzay mekiğiyle gitmemiz yaklaşık 150 bin yıl sürecektir.

Yörünge: Bir gök cisminin diğer bir gök cisminin kütle çekimi etkisi altında izlediği yola denir.

Yuri Gagarin: Uzaya çıkan ilk insandır. Tam adı Yuri Alekseyeviç Gagarin olan Rus kozmonot 1961 yılında Vostok 1 adlı uzay aracıyla uzaya çıkmış ve uzaydan dünyayı gören ilk insan olmuştur.

Zenit: Belli bir yerin üzerindeki bir noktayı doğrudan belirtmektir. Astronomide, bir noktanın zeniti, o noktada yerçekimi gücünün gösterdiği yönün tersi olan yerel dikey yöndür. Buradan hareketle zenit günlük kullanımda, "zirve", "doruk" gibi anlamlarda da kullanılır.

1999 AN10: 2027 yılında dünyanın yakınından geçeceği hesaplanan asteroid.


2001 WN5: 2028 yılında dünyanın yakınından geçeceği hesaplanan asteroid.

Önemli Not: Rehber olması amacıyla hazırlanan sözlükte yer alan bilgiler internette çeşitli kaynaklardan derlenmektedir. Yanlış, eksik ya da güncelliğini yitirmiş olabilir. Sık aralıklarla güncellenmekte ve doğruluğu kontrol edilmektedir. Uyarılarınız için lütfen bize ulaşın.